Bellum sacrum (wojna religijna)

Wbrew obiegowej opinii, Rzym nie od razu wyrósł na stolicę świata chrześcijańskiego. Niedługo po wydaniu edyktu tolerancyjnego w 313 roku, cesarz Konstantyn Wielki przeniósł stolicę do Bizancjum, późniejszego Konstantynopola (Stanbuł). 

 

Cesarskim dekretem nadano miasto miano Nowego Rzymu. Na polecenie cesarza, w nowej stolicy zamieszkali rzymscy patrycjusze i streszczając wszystko, miało wyglądać tak jak niegdyś w Rzymie. Wokół olbrzymiego placu zwanego Augusteion powstały najważniejsze budowle: gmach senatu, hippodrom, pałac cesarski oraz kościół Hagia Sophia (Mądrości Bożej). Z Aten, Rodos, Antiochii i Seleucji sprowadzono ogromną liczbę posągów antycznych. Gdy Europa pogrążała się w chaosie, miasto nad morzem Marmara pełniło aż do 1453 roku podwójną rolę; stolicy chrześcijańskiej cesarstwa oraz spadkobiercy tradycji hellenistycznej.

Z czasem jego pozycja systematycznie słabła. Krzyżowcy, którzy zdobyli i splądrowali Konstantynopol w 1204, obrabowali miasto z wielu cennych relikwii i zabytków, m.in. Mandylionu. Największej tajemnicy Edessy, która była pierwszym i przez dłuższy czas jedynym państwem chrześcijańskim: płótnie z odciśniętym wizerunkiem Jezusa oraz Keramion czerwona ceglana płyta z odciśniętym wizerunkiem twarzy Jezusa. Zgodnie ze starą tradycją w Kościele wschodnim ten wizerunek “nie ręką ludzką uczyniony”, po cudownym wyleczeniu króla Abgara, został przezeń umieszczony na jednej z bram miasta. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków, zniszczeniu uległy wspaniałe budowle wywodzące się z czasów Konstantyna. Do naszych czasów przetrwały jedynie nieliczne pozostałości.

Najważniejszym zachowanym obiektem chrześcijańskiego Konstantynopola jest olbrzymia bazylika Hagia Sophia, wzniesiona w latach 532-537 na polecenie Justyniana I (527-565). Jest to pierwszy, a zarazem największy i najdoskonalszy kościół wzniesiony w stylu bizantyjskim. Niemal cała konstrukcja służy jednemu zadaniu: ma wspierać olbrzymią centralną kopułę o średnicy 31 metrów, której kolista podstawa wpisana jest w wielki kwadrat. Bazylika nawiązuje kształtem do rzymskiego Panteonu, jednakże kopuła nie opiera się na grubym murze rotundy, lecz jedynie na łukach, dwóch półkopułach i ogromnych przyporach. Dzięki nowemu rozwiązaniu: “Widok wnętrza czaszy przekracza wszelkie oczekiwania, wzrok gubi się u góry w niezmierzonej przestrzeni. Nie jest to wrażenie spokoju i stabilności, jaki wywołuje Panteon, lecz czarodziejskiej równowagi, jak gdyby kopuła zwieszała się cudownym sposobem z nieba. Bogate, różnobarwne mozaiki musiały jej niegdyś dodawać niezwykłego blasku” (Jose Pijoan). Na widok ukończonego dzieła, cesarz Justynian miał wykrzyknąć słowa: “Salomonie, przewyższyłem Cię!”, co oznaczało, że w jego przekonaniu była wspanialsza od słynnej świątyni króla Salomona.

 

 

Według Tradycji plan i detale architektoniczne świątyni zasugerować danemu cesarzowi anioł. Jednakże w rzeczywistości główna zasada przypadła dwóm budowniczym zaangażowanym przez cesarza: Anthemiosowi z Tralles oraz Izydorowi z Miletu. Jak słusznie napisał kronikarz Prokopiusz z Cazarei: “Był dowodem Boskiej opieki nad cesarzem, iż Bóg zaopatrzył go w ludzi, którzy mogli być tak użyteczni w realizacji jego planów, i musimy podziwiać mądrość cesarza, że musiał wybrać spośród całej ludzkości tych, którzy najwłaściwsi byli do wykonania najszlachetniejszego jego dzieła. Budowlę wzniesiono w ciągu niecałych sześciu lat. Nie mogło to nie pozostać bez wpływu na jakość wykonawstwa. W 558 roku w wyniku trzęsienia ziemi kopuła zawaliła się. Odbudowano ją w nieznacznie zmienionym kształcie.

Bazylika Mądrości Bożej przetrwała do naszych czasów dzięki temu, że została przez Turków zamieniona na meczet. Dobudowana do niej cztery wysokie minarety oraz liczne mauzolea. Wnętrze przekształcono zgodnie z wzorcami sztuki islamskiej. Zniszczono cześć dawnych fresków i mozaik.

 

 

Chcąc przekonać się jak mogło wyglądać pierwotnie wnętrze bazyliki trzeba udać się do Rawenny, gdzie w kościołach San Vitale oraz Sant’Appollianre Nuovo szczęśliwie zachował się oryginalny wystrój pochodzący z tamtego okresu panowania Justyniana. Poniżej zdjęcia Sant’Apollinare Nuovo, dzięki którym można choćby w wielkim przybliżeniu wyobrazić sobie jak wspaniale musiało wyglądać wnętrze Bazyliki Mądrości Bożej:

 

 

Hagia Sophia jest uważana za najwspanialszy obiekt architektury i budownictwa pierwszego tysiąclecia naszej ery. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków ocaliło ją przekształcenie na meczet, aby stać się dla świata symbolem dominacji i ich zwycięstwa nad światem chrześcijańskim. Dzisiaj decyzją prezydenta Turcji po 86 latach zabrzmią w niej muzułmańskie modły. Prezydent Turcji kilka dni temu powiedział: „Wreszcie to miejsce zostanie uwolnione z okowów niewoli” – ta wypowiedź udowadnia, że historię piszą zwycięzcy. Mimo protestów na całym świecie Haga Sophia przestanie pełnić funkcję muzeum, a chrześcijańskie mozaiki zostaną ukryte za zasłonami lub laserami.

W dniu inauguracji meczetu w Stambule na całym świecie mają zabić żałobne kościelne dzwony, które jako ostatnie przypomną światu prawdziwe dziedzictwo tego obiektu. Bellum sacrum (wojna religijna) dzieje się teraz i na naszych oczach.

 

 

 

Podoba Ci się nasza działalność?
Przekaż darowiznę na konto ŚCK! Szczegóły w zakładce „WESPRZYJ NAS